Accenten en vreemde letters #4

In dit vierde en voorlopig laatste artikel over accenten en vreemde tekens zullen we het hebben over het Tsjechisch, het Slowaaks en het Kroatisch.

Tsjechisch

Het Tsjechisch kent heel wat verschillende accentletters en is daardoor wellicht een van de lastigste vreemde talen om te typen. We beginnen met het vertrouwde accent aigu, dat je kunt tegenkomen op alle klinkers (a, e, i, o, u en y). Een ander accent, dat we eerder al tegenkwamen in het Fins, is de corona. In het Fins kwam dat diakritisch teken uitsluitend voor op een a (åÅ); in het Tsjechisch komt het uitsluitend voor op de letter u (ůŮ). Het Tsjechisch is de enige taal waarin de u-corona gebruikt wordt. De hoofdletter u-corona zul je zelden tegenkomen, want de ů komt nooit voor aan het begin van een woord.

Maar het Tsjechisch heeft nog meer accentletters in petto. Een veelvuldig gebruikt accent is de caron, ook haček genoemd. Een haček of caron ziet eruit als een omgekeerde circumflex. In het Tsjechisch wordt dit accent gebruikt op de klinker e (ěĚ) en op de medeklinkers c, d, n, r, s, t en z (čČ, ďĎ, ňŇ, řŘ, šŠ, ťŤ, žŽ).

Met de haček is iets vreemds aan de hand: dit accent kan van vorm veranderen, afhankelijk van de letter waarbij het gebruikt wordt. Op hoofdletters en op de meeste kleine letters behoudt het zijn gewone verschijningsvorm, die van een omgekeerde circumflex. Maar bij de kleine letters d en t krijgt het de vorm van een apostrof of hoog geplaatste komma na de letter. Je zou de neiging kunnen hebben om dit te typen als d + apostrof of t + apostrof, maar dat is fout. Zowel de ď als de ť vormen telkens één teken.

Slowaaks

Ook het Slowaaks maakt gebruik van ons vertrouwde accent aigu, niet enkel op de zes klinkers, maar ook op de medeklinkers l en r (ĺĹ, ŕŔ). Een ander vertrouwd accent, de circumflex, wordt in het Slowaaks enkel gebruikt op de o; het trema enkel op de a.

Net als het Tsjechisch maakt ook het Slowaaks veelvuldig gebruik van de haček, namelijk op de letters c, d, l, n, s, t en z. Je weet al dat de haček er normaal gezien uitziet als een omgekeerde circumflex, behalve bij de kleine letters d en t, waar hij eruit ziet als een apostrof. Ook bij de letter l krijgt de haček de vorm van een apostrof, en dat zowel bij de kleine letter l als de hoofdletter L (ľĽ).

Kroatisch

We sluiten het rijtje Oost-Europese talen en daarmee ook deze reeks artikelen over accenten en vreemde tekens af met het Kroatisch. In het Kroatisch worden heel wat minder accenten gebruikt dan in het Tsjechisch en het Slowaaks. Accenten op klinkers komen in deze taal niet voor. Het Kroatisch gebruikt drie verschillende diakritische tekens: het accent aigu op de letter c, de haček op de letters c, s en z, en het streepje door de letter d. We kwamen eerder al een taal tegen die gebruikmaakte van een dwarsstreepje door een letter, namelijk het Pools met de l kreską (łŁ). Bij de Poolse l kreską wordt het streepje schuin geplaatst (van linksonder naar rechtsboven); bij de Kroatische đ wordt het streepje echter horizontaal geplaatst (đĐ).

We hebben in deze reeks artikelen alle talen overlopen die beschikbaar zijn bij de Intersteno-internetwedstrijd en die gebruikmaken van het Latijns alfabet, vijftien in totaal. In een volgend artikel zullen we bespreken hoe je te werk kunt gaan om al die talen te typen met een Belgisch of Nederlands toetsenbord. Wil je meedoen met de meertalenwedstrijd van Intersteno, dan zul je er immers voor moeten zorgen dat je alle hierboven besproken accentletters en andere speciale tekens kunt typen. Heel wat van die tekens staan niet op je toetsenbord.