ISO-landcodes en -taalcodes

ISO is de Internationale Organisatie voor Standaardisatie, die tal van internationale normen en standaarden vastlegt. Al die normen en standaarden krijgen een nummer. Er zijn normen voor onder andere productspecificaties, fotografie, lucht- en ruimtevaart, papierformaten, grootheden en eenheden, etc.

In dit artikel zullen we het hebben over de ISO-taalcodes, vastgelegd in ISO-norm 639, en over de ISO-landcodes, vastgelegd in ISO-norm 3166.

Ook in de resultatenlijsten van de Intersteno-internetwedstrijd vinden we deze ISO-land- en -taalcodes terug. Althans, daar lijkt het op het eerste zicht op. Bij nader inzien vinden we echter toch wel een aantal opvallende afwijkingen.

Wanneer je bijvoorbeeld de algemene resultatenlijst van 2020 bekijkt, dan zie je in de derde kolom (‘Town/Nation’) na de plaatsnaam telkens een komma en twee hoofdletters die het land aanduiden, bv. ‘US’ (Verenigde Staten), ‘JP’ (Japan), ‘IT’ (Italië) enz. Die afkortingen zijn inderdaad de ISO-landcodes voor de betreffende landen.

Bij deelnemers uit het Verenigd Koninkrijk staat echter ‘UK’. Dat is niet de juiste code. In de lijst met ISO-landcodes op Wikipedia zien we dat de tweeletterige ISO-code voor het Verenigd Koninkrijk ‘GB’ is. Die code is gebaseerd op ‘Great Britain’ (en niet op ‘United Kingdom’). Toegegeven, dat lijkt niet erg logisch, maar het is nu eenmaal zo.

Verder vond ik in de resultatenlijst van 2009 één deelnemer (Zoran Marković) met landcode ‘YU’, een code die niet (meer) in ISO-3166 voorkomt. Zoran Marković is een deelnemer uit Servië, met landcode ‘RS’. Servië is één van de landen die vroeger tot Joegoslavië behoorden, maar Joegoslavië (‘YU’) hield in 2003 op te bestaan en viel uiteen in een aantal kleinere staten. In de lijst van 2010 staat bij Marković wél correct ‘RS’ vermeld.

En dan zijn er de taalcodes, die in de resultatentabellen in de kolom ‘Language’ in hoofdletters staan. Dat is niet conform de ISO-norm, want ISO-taalcodes worden per definitie met kleine letters geschreven. Misschien ben je geneigd te denken: ach, hoofdletters of kleine letters, dat is toch niet zo belangrijk, maar de makers van de ISO-standaarden hebben daar een goede reden voor.

Het is een heel bewuste keuze. Op die manier wil men zorgen voor een duidelijk onderscheid tussen land- en taalcodes, die anders vaak met elkaar verward zouden worden. Door voor de ene standaard hoofdletters en voor de andere kleine letters te gebruiken, is het onderscheid onmiddellijk duidelijk. Zo is ‘NL’ (in hoofdletters) de landcode voor Nederland, ‘nl’ (in kleine letters) de taalcode voor Nederlands.

Als we het incorrecte hoofdlettergebruik even buiten beschouwing laten, dan komt de inhoud van de kolom ‘Language’ in de resultatenlijsten overeen met de taalcode, eventueel gevolgd door een landcode tussen haakjes, om taalvarianten voor bepaalde landen aan te geven. Er zijn echter twee opvallende uitzonderingen: het Tsjechisch en het Japans.

Tsjechisch is een van de talen die al van bij het prille begin aangeboden werden en is dankzij het grote aantal deelnemers uit Tsjechië een van de meest gebruikte talen binnen de Intersteno-internetwedstrijd. Op de resultatenlijsten wordt Tsjechisch steevast verkeerdelijk aangegeven met de letters ‘CZ’, terwijl de juiste ISO-taalcode ‘cs’ is. ‘CZ’ is de landcode voor Tsjechië, niet de taalcode voor Tsjechisch!

De landcode voor Tsjechië, ‘CZ’, is gebaseerd op de Engelstalige benaming van het land: ‘Czech Republic’ of ‘Czechia’. De taalcode voor Tsjechisch daarentegen is gebaseerd op het Tsjechische woord voor ‘Tsjechisch’, namelijk ‘čeština’ of ‘češký’.

Ook bij het Japans wordt verkeerdelijk ‘JP’ vermeld (de landcode voor Japan) in plaats van ‘ja’ (de taalcode voor Japans).

Er valt nog veel meer te vertellen over ISO-landcodes en -taalcodes, maar na deze beknopte inleiding kunnen we ons dus volgende vragen stellen:

• Waarom werd bij een deelnemer uit Servië in 2009 ‘YU’ als landcode vermeld in plaats van ‘RS’?
• Waarom wordt bij Britse deelnemers ‘UK’ vermeld in plaats van ‘GB’?
• Waarom staan de taalcodes in hoofdletters in plaats van in kleine letters?
• Waarom wordt voor Tsjechisch ‘CZ’ vermeld in plaats van ‘cs’?
• Waarom wordt voor Japans ‘JP’ vermeld in plaats van ‘ja’?

Wellicht liggen niet veel mensen ervan wakker, maar ik vond het toch de moeite om hier even bij stil te staan. Het bestaan van normen en standaarden is ongetwijfeld een goede zaak, maar het Intersteno-voorbeeld laat zien dat ze helaas niet altijd correct toegepast worden.

In ieder geval hoop ik dat de lezer dankzij dit artikel iets bijgeleerd heeft over ISO-landcodes en -taalcodes. Wil je er meer over weten, dan verwijs ik naar de ISO-website en naar Wikipedia. Je vindt de links onderaan dit artikel.

O ja, nog dit: de ISO-normen zijn niet in steen gebeiteld, maar worden aangepast wanneer nodig. Het aantal landen op Aarde is geen constante. Af en toe zijn er immers landen die uiteenvallen in kleinere staten (zoals de USSR en Joegoslavië in de recente geschiedenis). Het omgekeerde gebeurt ook: in 1990 smolten West- en Oost-Duitsland samen tot één land, het herenigde Duitsland. Door het opsplitsen en samenvoegen van landen raken bestaande landcodes in onbruik en moeten nieuwe landcodes aan de norm toegevoegd worden.

nl.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-1
nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_ISO_639-codes
www.intersteno.org/intersteno-internet-contests
www.intersteno.org/intersteno-internet-contests/classification-lists
www.iso.org